Schriftsteller Tadeusz Nowakowski

Text: Jolanta Tubielewicz

english version deutsche version polska wersja

Quelle: "Bydgoszcz 1346-1996". Wydawnictwo Tekst

    Obgleich Tadeusz Nowakowski in der polnischen Literatur 40 Jahre lang abwesend war, ist er doch als ein "Bydgoszczer" Schriftsteller anzusehen. Sein Werk "Das Lager Aller Heiligen" nannte er "seinen Roman über Bydgoszcz". Das Buch hätte im Anschluß an die polnische Wende von 1956 erscheinen sollen. Sein Drucksatz war aber verlorengegangen. Dafür waren politische Gründe ausschlaggebend, denn Tadeusz Nowakowski war ein Mitarbeiter des Rundfunks Freies Europa. Nach seinem offiziellen Erscheinen im Jahre 1990 äußerte der Schriftsteller in einem Interview für die "Literarische Wochenschrift" die folgende Meinung: "Es war mein Ziel und nun ist es meine Freude (...), daß es von Jan Józef Lipski so beachtet wurde, ein Buch zu schreiben, daß es sogar in der nächsten Generation immer noch aktuell bleibt". Für das ganze Werk Nowakowskis galt ein Schweigegebot. "Da ist dieses Schaffen doch ein Phänomen, das aus der in Zukunft integrierten polnischen Literatur nicht mehr wegzustreichen ist, weil es deren fester Bestandteil geworden ist" (Anna Bojarska).

    Tadeusz Nowakowski debütierte nach dem Krieg mit einer Sammlung von Erzählungen unter dem Titel "Der Schuppen hinter den Jasminen", gefolgt u.a. durch solche Werke wie "Das Lager Aller Heiligen", "Der Sohn der Pestkranken", "Unglaublichen Sachen", "Happy End", "Nur bis zum Frühling aushalten", "Das Visum nach Hrubieszów", "Die Allee der guten Bekannten", "In Miami wird nicht gestorben". Zu seinem Reportagenwerk gehörten Berichte über die Pilgerfahrten des Papstes Johann Paul II.
    In Olsztyn geboren, hielt er Bydgoszcz für seine Heimatstadt, in der er 1920, im Alter von 3 Jahren ankam. Hier erlebte er nach eigenen Worten "seine idyllischen und himmlischen Jahre, seine quer- und hartköpfige Jugend, abgebrochen durch das Getöse beschlagener Stiefel". Im September 1939 zog er als Soldat dem belagerten Warschau zum Entsatz, dann nach Włocławek. Durch die Gestapo verhaftet, geriet er nacheinander in die KZ-Lager Inowrocław, Zwickau, Dresden und Elsing-Vogelsang. Im Frühling 1945 wurde er durch die britische Besatzungszone erfaßt und hatte sich zwei Jahre in einem Dipis-Lager (Displaced Persons) aufzuhalten. Nachdem er das Lager verlassen hatte, gelangte er über Italien nach London. Hier betrieb er eine Zusammenarbeit mit den polnischen Blättern und der Polnischen Abteilung des BBC. 1952 zog er nach München um und nahm eine Zusammenarbeit mit dem Rundfunk Freies Europa auf, wo seine Plaudererzählungen unter dem Motto "Am Café-Tisch" sehr beliebt waren. Viele von ihnen waren gerade seiner Heimatstadt zugeeignet.

Das Innere des wissenschaftlichen Antiquitätenladens
Quelle: "Bydgoszcz 1346-1996". Wydawnictwo Tekst, fot. Daniel Dąbrowski

    "Ich bin nicht nur ein glaubender, sonder ein praktizierender Bydgoszcz", erzählte Tadeusz Nowakowski. Dies ist tatsächlich der Fali. Durch sein Schaffen hat Bydgoszcz Eingang in die europäische Literatur gefunden.
    So ist "Die Puppe" von Bolesław Prus ein Warschauer Buch, gleichermaßen ist "Das Lager Aller Heiligen" ein Bydgoszczer Werk in dem Bereich, wo die Hauptgestalt das Bydgoszcz aus der Vorkriegszeit in Erinnerung bringt. Mit dem Titel "Begeisterung" versah er seine in einem Band gesammelten "Bydgostiana" aus dem Grenzgebiet zwischen Wachsein und sehsuchtsvoller Phantasie. "Es ist keine Übertreibung: die Entfernung nähert, fördert die Begeisterung", schrieb der Verfasser zum Geleit. Hierin brachte er auch seine Gefühle im Zu sammenhang mit der Verleihung der Würde des Ehrenbürgers von Bydgoszcz zum Ausdruck. Diese wußte er hochzuschätzen, indem er dazu folgendes behauptete: "Ein Bydgoszczer zu sein, ist eine Auszeichnung an sich, sogar eine Schicksalsgabe, schon ganz zu schweigen von dem Fall, daß man ein Ehrenbürger dieser glanzvollen Stadt einmal wird!"

Weitere Informationen über den Schriftsteller auf der Bydgoszczan Memorial Card (PL)

Writer Tadeusz Nowakowski

Text: Jolanta Tubielewicz

english version deutsche version polska wersja

Source: "Bydgoszcz 1346-1996" Wydawnictwo Tekst

    Tadeusz Nowakowski, who had not appeared on the Polish literary scene for over 40 years, was a writer who can be described as "attached to Bydgoszcz". "My novel of Bydgoszcz", said the writer referring to his "All Saints' Camp". The book was supposed to have been published in Poland during the thaw of 1956, but its publication was stopped for political reasons: Nowakowski worked for Radio Free Europe. After the official promotion in 1990 he told a journalist from "Tygodnik Literacki" (Literary Weekly): "It was my ambition, and I am glad that (...) Jan Józef Lipski has noticed it, to write the book in such a way that it would not lose its topicality even in the generation to folIow." However, the whole of Nowakowski's literary output has run into a conspiracy of silence. "Nevertheless, this output is a phenomenon which the future will not manage to wipe from Polish literature, fully integrated at last, since it has struck root in this literature for ever". (Anna Bojarska).
    After World War II Tadeusz Nowakowski made his debut with a collection of stories, "A Hut behind Jasmines". Then followed "Ali Saints' Camp", "Son of the Plague-Stricken", "Incredible Stories", "Happy End", "Waiting for Spring", "A Visit to Hrubieszów'", "Avenue of Old Acquaintances" and "You Never Die in Miami". He made a name for himself as a journalist with his reports on the pilgrimages of Pope John Paul II.
    The Olsztyn-born writer regarded Bydgoszcz, to which he came in 1920 at the age of three, as his hometown. As he says, this is where he spent his "peaceful idyllic years, bad-tempered and foolish youth, interrupted by the clatter of army boots". During the September campaign of 1939 he fought his way into the besieged Warsaw, which was followed by Włocławek and his arrest by the gestapo, prisons and concentration camps: Inowrocław, Zwickau, Dresden and Elsing-Vogelsang. In the spring of 1945 he reached the British occupation zone; for two years he remained in a camp for displaced persons, then via Italy he reached London. There Nowakowski worked for Polish newspapers and the Polish Section of the BBC. In 1952 he moved to Munich and began to work for the Polish Broadcasting Station of Radio Free Europe - his radio show "At a Cafe Table" was excellent. Many of these programmes were devoted to his city.

    The interior of the Scientific Antiquities Store
Source: "Bydgoszcz 1346-1996". Wydawnictwo Tekst,  fot. Daniel Dąbrowski

    "I am a faithful and practising Citizen of Bydgoszcz", said Tadeusz Nowakowski. Thanks to his literary output Bydgoszcz has gained a position in European literature. If Prus's "The Doli" is said to reveal its Warsaw-like naturę, then Nowakowski's "Ali Saints' Camp" exhibits the Bydgoszcz character of the book, specifically when its main hero recollects the prewar city. "Fascination" - this is the author's title of a collection dedicated to Bydgoszcz where reality intermingles with homesickness-inspired daydreams. "Without exaggeration, living far away brings one closer and is conducive to fascination", wrote the author in the introduction. Here he also expressed his feelings about the Bydgoszcz Honorary Citizenship he received, something he valued highly: "Being a Citizen of Bydgoszcz is an honour in itself, simply good fortune, to say nothing of being given honorary citizenship of the famous city"!

 More information about the writer on the Bydgoszczan Memorial Card (PL)

Pisarz Tadeusz Nowakowski

Tekst: Jolanta Tubielewicz

english version deutsche version polska wersja 

Źródło: "Bydgoszcz 1346-1996". Wydawnictwo Tekst

    Nieobecny w literaturze w kraju przez ponad 40 lat Tadeusz Nowakowski był pisarzem, o którym można by rzec - bydgoski. "Moja powieść o Bydgoszczy" - mówił pisarz o "Obozie Wszystkich Świętych". Książka miała się ukazać w Polsce na fali odwilży 1956 roku. Jednak jej skład przepadł. Zadecydowały względy polityczne - Tadeusz Nowakowski był pracownikiem Radia Wolna Europa. Po oficjalnej promocji w 1990 roku, w wywiadzie dla "Tygodnika Literackiego", pisarz powiedział: "Było moją ambicją i cieszę się, że (...) Jan Józef Lipski to zauważył, aby tak napisać tę książkę, żeby ona nie zdezaktualizowała się nawet w przyszłym pokoleniu". Zmowa milczenia objęła całą twórczość T. Nowakowskiego. "A przecież jest ta twórczość zjawiskiem, którego nie da się w przyszłości wymazać ze scalonej wreszcie literatury polskiej, które już w nią wrosło na zawsze" (Anna Bojarska).
    Tadeusz Nowakowski debiutował po wojnie zbiorem opowiadań "Szopa za jaśminami", potem był m.in. "Obóz Wszystkich Świętych", "Syn zadżumionych", "Niestworzone rzeczy", "Happy end", "Byle do wiosny", "Wiza do Hrubieszowa", "Aleja dobrych znajomych", "Nie umiera się w Miami". Reporterskim nurtem twórczości pisarza były jego relacje z papieskich pielgrzymek Jana Pawła II.
    Pisarz, urodzony w Olsztynie, za swoje rodzinne miasto uważał Bydgoszcz, do której przybył, mając 3 lata, w 1920 roku. Tu przeżył, jak sam pisał, "lata sielskie anielskie, młodość chmurną i durną, przerwaną łoskotem podkutych butów". W czasie kampanii wrześniowej przeszedł szlak bojowy do oblężonej Warszawy, potem był Włocławek i aresztowanie przez gestapo, więzienia i obozy koncentracyjne - Inowrocław, Zwickau, Drezno, Elsing-Vogelsang. Wiosną 1945 roku znalazł się w brytyjskiej strefie okupacyjnej; dwa lata przebywał w obozie dipisów (Displaced Persons), skąd przez Włochy dostał się do Londynu. Tam współpracował z polskimi pismami i Sekcją Polską BBC. W 1952 roku przeniósł się do Monachium i rozpoczął współpracę z Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa - znakomite były jego gawędy "Przy kawiarnianym stoliku". Wiele z nich poświęcił swojemu miastu.

Wnętrze  Antykwariatu Naukowego
Źródło: "Bydgoszcz 1346-1996". Wydawnictwo Tekst,  

fot. Daniel Dąbrowski

     "Jestem bydgoszczaninem nie tylko wierzącym, ale praktykującym"- powiadał Tadeusz Nowakowski. Istotnie. Za sprawą jego twórczości Bydgoszcz zaistniała w literaturze europejskiej. I tak jak "Lalka" Prusa jest warszawska, tak "Obóz Wszystkich Świętych" jest bydgoski w tej warstwie powieści, gdy jej bohater wraca pamięcią do przedwojennej Bydgoszczy. "Urzeczenie" - tak zatytułował pisarz zebrane w jednym tomiku "bydgostiana z pogranicza jawy i stęsknionej wyobraźni". "To nie przesada: oddalenie przybliża, sprzyja urzeczeniu" - pisał autor we wstępie. Dał tutaj również wyraz swoim uczuciom, związanym z nadaniem pisarzowi tytułu Honorowego Obywatela Bydgoszczy, który cenił sobie wysoko: "Być Bydgoszczaninem, to wyróżnienie samo w sobie, wręcz łaska losu. A cóż dopiero zostać honorowym obywatelem sławetnego grodu!".

Więcej informacji o pisarzu na Karcie Pamięci Bydgoszczan