poniedziałek, 28 sierpnia 2023

Wielka rozbudowa drukarni

Historia Zakładów Graficznych w Bydgoszczy jest naprawdę przebogata. W końcu w naszym mieście działały one pod różnymi nazwami przez ponad 200 lat. Skupiłem się na dwóch aspektach: na rozbudowie Zakładów w latach 1947-1951 i 1957-1962 oraz na produkcji Zakładów w latach 1945-1965.
 

Korzystałem z publikacji pt.: „150 lat Zakładów Graficznych w Bydgoszczy na tle dziejów drukarstwa pomorskiego”, Bydgoszcz, maj 1965. Kolegium Redakcyjne: Eugeniusz Jeliński, Jan Kaługa, Mieczysław Karabasz, Edmund Lohse, Paweł Meraszyński, Sylwester Mrówczyński, Edmund Müller, Stanisław Olejniczak. Zespół Redakcyjny: Jerzy Bartnicki, Mieczysław Karabasz, Stanisław Olejniczak. Opracowanie: Jerzy Bartnicki. 

Już w roku 1946 wyłoniła się potrzeba powiększenia zdolności produkcyjnej Zakładów. Postanowiono więc zwiększyć i zmodernizować park maszynowy oraz rozbudować drukarnię. Projekt sporządzony przez architekta Jana Kossowskiego przewidywał dobudowanie do istniejącego głównego budynku produkcyjnego trzech skrzydeł, tworzących czworobok funkcjonalnie połączonych z sobą budynków.

 1. Plan sytuacyjny Zakładów

2. Makieta Zakładów

Po pewnych zmianach projektu, przystąpiono do rozbudowy w końcu sierpnia 1947 roku. Wykonawcą było Społeczne Przedsiębiorstwo Budowlane. Budowa trzech skrzydeł 4-kondygnacyjnych, prowadzona w kolejnych trzech etapach, trwała do końca 1950 roku. W trakcie wykańczania trzeciego skrzydła przystąpiono do przebudowy dotychczasowego głównego budynku oraz lewej i prawej oficyny. Kapitalnemu remontowi poddano również budynek administracyjny. 

 
3. Budynek administracyjny od strony
 ul. Jagiellońskiej

 Przebudowę budynku głównego i oficyn, jak również remont budynku administracyjnego ukończono ostatecznie w pierwszych miesiącach 1952 roku. Powierzchnia nowych budynków wynosiła 5 600 metrów kwadratowych, ich kubatura około 18 tysięcy metrów sześciennych. Tym samym zabudowania Zakładów powiększyły się prawie dwukrotnie. Dzięki przebudowie głównego budynku uzyskano na jego IV kondygnacji, na której poprzednio znajdował się dział offsetowy, obszerną i piękną świetlicę ze sceną i zapleczem. W głównym budynku i w oficynach zlikwidowano liczne zakamarki, stwarzając przestronne i jasne pomieszczenia produkcyjne. W większości działów założono wentylację nawiewną i wywiewną. Wszystkie przebudowane obiekty otrzymały dachy ceramiczne zamiast dotychczasowego pokrycia papowego.

4. Wiecha na konstrukcji dachowej

Inwestycje maszynowe powiązane były z zamierzeniami budowlanymi. Rozbudowa w latach 1947 - 1951 umożliwiła zwiększenie i umasowienie produkcji podręczników szkolnych. Do roku 1952 prawie wszystkie książki szyte były drutem i miały okładki kartonowe. W tym czasie wyłania się potrzeba uruchomienia działu opraw twardych. Dla osiągnięcia tego celu oraz planowanego rozwoju działu offsetowego postanowiono dalszą rozbudowę zakładów. Pierwszy projekt przewidywał wybudowanie oddzielnej introligatorni i magazynu papieru poza zakładem na peryferiach miasta przy ul. Fabrycznej. Ostatecznie jednak zdecydowano budowę w bezpośrednim sąsiedztwie zakładów, na co po dłuższych staraniach uzyskano zgodę władz miejskich. W lipcu 1957 roku przystąpiono do rozbiórki baraku administracyjnego i „Domu Książki”, znajdującego się na terenie przyszłej budowy. W zamian wybudowano „Domowi Książki” nowe pomieszczenie przy ul. Świerczewskiego (dziś Świętej Trójcy). W latach 1957-1959 powstał w stanie surowym 4-kondygnacyjny budynek produkcyjny, na którym „wiechę” zawieszono w styczniu 1960 roku. 

3. Budynek w stanie surowym

Zanim można było zadość uczynić tej tradycji, piętrzyło się sporo przeszkód. Pierwsze ukazały się już przy robotach ziemnych. Wykopy zalewała woda, grunt okazał się bardziej złożony aniżeli wykazywały to wyniki wstępnych wierceń geologicznych. Niedopracowana dokumentacja, brak żelaza zbrojeniowego i sprzętu instalacyjnego, okresowy brak środków inwestycyjnych, a przede wszystkim brak na budowie dostatecznych sił roboczych ściąganych ponadto często do priorytetowych innych robót, opóźniały budowę.

 4. Roboty ziemne

5. Zakładanie stropu nad piwnicami

6. Zakładanie filarów
 
Roboty instalacyjne i wykończeniowe trwały do końca 1962 roku Generalnym wykonawcą było Terenowe Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego w Bydgoszczy. Roboty wentylacyjne wykonywane przez Przedsiębiorstwo Budowy Urządzeń Wentylacyjnych ,,Klimat" w Warszawie szły opornie i trwały do końca 1964 roku

Nowy budynek przyjmowano do użytku etapami. Jako pierwszą przyjęto w 1961 roku trzecią kondygnację dla introligatorni. Wkrótce uruchomiono tam nowoczesną linię potokową oprawy twardej, dobrze wyposażoną w maszyny i zmechanizowaną.

W tym samym roku drugą kondygnację objął w użytkowanie dział maszyn offsetowych, a w następnym wprowadziły się na czwartą kondygnację przygotowalnia offsetowa (foto, rysownia, retuszernia) oraz aparaty reprodukcyjne chemigrafii.

7. Budowa II piętra

Parter zajęła również w 1962 roku ekspedycja gotowych wyrobów. Jako ostatni dział wprowadziła się na parter trawiarnia chemigrafii na początku 1963 roku. Kubatura nowego budynku, bezpośrednio połączonego na drugiej i trzeciej kondygnacji z działami produkcyjnymi dotychczasowych budynków, wynosi 15 000 m sześciennych, a powierzchnia użytkowa 3609 m kwadratowych.

8. Budynki produkcyjne od strony Parkowej (dziś 19 marca 1981)

Dzięki pobudowaniu nowego obiektu produkcyjnego rozwiązany został problem masowej oprawy twardej, a jednocześnie nowe pomieszczenia pozwoliły na bardziej racjonalne usytuowanie stanowisk pracy w całej introligatorni — największym dziale zakładów. Unowocześnienie i polepszenie warunków pracy nastąpiło w dziale offsetowym i chemigrafii, racjonalnie usprawniono spływ gotowej produkcji do pakowni i ekspedycji. Na rozbudowie zyskała również zecernia ręczna, której można było oddać część pomieszczenia, zajętego poprzednio przez dział offsetowy. 

9. budynki produkcyjne od strony Parkowej (dziś 19 marca 1981)
 
10. Elewacja Zakładów od strony Al. 1 Maja  (dziś Gdańska)

W piwnicy ulokowano centralną kotłownię dla całego obiektu, komorę klimatyzacyjną i szlifiernię płyt offsetowych. Wartość inwestycji budowlanych i maszynowych, przeprowadzonych w latach 1945 — 1964 przekraczała 46 milionów złotych.

czwartek, 10 sierpnia 2023

Pierwszy Honorowy

W Roku Andrzeja Szwalbego publikuję reprint Bydgoskiego Informatora Kulturalnego z 1993 roku wydanego z tej okazji przez Miejskie Centrum Kultury w Bydgoszczy. 

Reprint do pobrania w formacie PDF

 W 1993 roku, po ponad pięćdziesięcioletniej przerwie Rada Miejska w Bydgoszczy wznowiła nadawanie godności „Honorowego Obywatela Bydgoszczy”. Przed wojną tytuły takie przyznano: dr Władysławowi Piórko (1926 r.) dr Janowi Bizielowi (1930 r.) i marszałkowi Polski Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu (1937 r.)

W minionym roku godność tę, jako pierwszemu po wojnie, Rada Miejska w Bydgoszczy, nadała wieloletniemu, a obecnie honorowemu, dyrektorowi Filharmonii Pomorskiej - Andrzejowi Szwalbemu.

Pierwszy, powojenny „Honorowy Obywatel Bydgoszczy” to postać znana nie tylko w naszym mieście. Mówi się o Nim często jako o człowieku - instytucji.

W wyniku jego starań powołano m.in. w Bydgoszczy filię Wyższej Szkoły Muzycznej w Łodzi, a następnie Akademię Muzyczną im. F. Nowowiejskiego. Andrzej Szwalbe był inicjatorem założenia w Bydgoszczy Stacji Naukowo-Badawczej Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wystąpił z ideą ratowania przed zagładą zabytkowego pałacyku w Ostromecku, w którym powstała sala koncertowa i galeria współczesnego malarstwa polskiego.

Z wielu poczynań wielce, zasłużonego dla bydgoskiej kultury, Honorowego Obywatela wymieńmy jeszcze m.in. inicjatywę budowy gmachu Filharmonii Pomorskiej, a także utworzenie w wybudowanym już gmachu galerii portretu rzeźbiarskiego ludzi muzyki oraz kolekcji tapiserii tkanej techniką tkactwa klasycznego.

Dokonania Andrzeja Szwalbego są godne podziwu i jak podkreślono podczas uroczystej Nadzwyczajnej Sesji Miejskiej Rady (18 czerwca 1993 roku) można by wielu nimi szczodrze obdarzyć. Właśnie podczas tej uroczystej sesji wręczono Andrzejowi Szwalbemu akt nadania mu godności „Honorowego Obywatela Bydgoszczy”.

Zamieszczona fotografia pochodzi z „Bydgoskiego Informatora Kulturalnego” (czerwiec 93) poświęconego w całości życiu i działalności Andrzeja Szwalbego. Z okazji Roku Andrzeja Szwalbego Bydgoski Informator Kulturalny wznowił w formie wydania specjanego poświęcony w całości osobie Andrzej Szwalbego. 

*** 
  Przy okazji kilka ulotek związanych z Rokiem Andrzeja Szwalbego. Zachęcam do rozpowszechniania:
 
1.

2.

3.

4.

5.

Dla poszerzenia wiedzy o Andrzeju Szwalbe polecam ciekawe posty:
Andrzej Szwalbe (1923-2002) wersja niemiecka i angielska
 
Źródła: 
Kalendarz Bydgoski, 1994.
Bydgoski Informator kulturalny (reprint). Wyd. Miejskie Centrum Kultury, 1993.

środa, 21 czerwca 2023

Koniec Przedszkola Nr 22

W związku z tym, że czerwiec to czas podsumowań i zakończeń roków przedszkolnych, szkolnych i akademickich chciałbym się podzielić moimi przedszkolnymi wspomnieniami z lat 1982-1986.

1. Uroczyste zakończenie przedszkola 21 czerwca 1986 roku

2. Świadectwo przedszkolaka

3. Świadectwo przedszkolaka

Za moich czasów było to Państwowe Przedszkole nr 22 w Bydgoszczy, przy ul. Ignacego Paderewskiego 2. Dziś „Kolorowe Nutki u babci Ani”. Podobnie jak dzisiaj przedszkole to m.in. nawiązywało do tradycji ludowych. Dzieci poznawały zwyczaje, stroje i tańce z różnych części Polski, np. Kujaw i Małopolski. Pamiętam porozwieszane na ścianach talerze malowane ludowym wzorem i tzw. pająki podwieszane pod sufitem. Moją wychowawczynią była pani Marysia, którą bardzo lubiłem i miło wspominam. Poznałem tam dużo kolegów i koleżanek. Niektóre znajomości przeciągnęły się do szkoły podstawowej, a nawet dalej. Może ktoś rozpozna siebie na zdjęciach? :)

 
4. Ludowe występy
 
 5. Zabawy na głównym holu
 
 6. Zabawy na głównym holu
 
7. Zabawy na głównym holu
 
8. Zabawy na głównym holu
 
9. Ludowe występy
 
10. Zabawy na podwórku
 
11. Miejsce zabaw na Sielance

12. Miejsce zabaw na Sielance
 
13.
Ludowe występy
 
14.
Ludowe występy
 
15. Ludowe występy
 
16.
Ludowe występy
 
17. Ludowe występy
 
18. Pani dyrektor i moja wychowawczyni
 
19. Gwiazdka

20. Gwiazdka

21. Gwiazdka 
 
22. Gwiazdka
 
23. Bal karnawałowy

24. Wizyta górnika

25. Przed przedszkolem

26. Przed przedszkolem